Ημέρα αφιερωμένη στον Θιακό ναυτικό από την Δημοτική Κοινωφελή Επιχείρηση ΙΘάκης

Η Δημοτική Κοινωφελής Επιχείρηση του Δήμου Ιθάκης, διοργανώνει ημέρα αφιερωμένη στον Θιακό ναυτικό σην Εμπορική και Ναυτική Σχολή "Όθωνος Α.Σταθάτου" την Τρίτη 1 Αυγούστου και ώρα 21:00.

Εμπορική και Ναυτική Σχολή Ιθάκης 1907-1914

Ο Όθων Σταθάτος, όσο ζούσε, ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την εκπαίδευση. Το επίπεδο της εμπορικής και ναυτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα ήταν χαμηλό.Συγκεκριμένα, ο υπουργός της ναυτιλίας Χαράλαμπος Χριστόπουλος είχε τονίσει από το 1850 την αναγκαιότητα της διδασκαλίας ναυτικών μαθημάτων και παρακινούσε όσα σχολεία βρίσκονταν σε νησιά ή παράλιες πόλεις να συμπεριλάβουν στο πρόγραμμα σπουδών τους και τα μαθήματα αυτά. Όμως, καμιά προσπάθεια δεν καρποφόρησε. Το 1867 η Κυβέρνηση προσπάθησε ξανά να δώσει βάρος στην εμπορική και ναυτική εκπαίδευση ιδρύοντας έξι ναυτικά σχολεία στη Σύρο, την Ύδρα, τις Σπέτσες, το Γαλαξίδι, την Κύμη και την Κεφαλονιά. Όμως και αυτή η κίνηση δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Το 1882 η Κυβέρνηση Χαρίλαου Τρικούπη ψήφισε νόμο σύμφωνα με τον οποίο παρέχονταν δύο τύπου ναυτικές σπουδές σε προχωρημένο επίπεδο, α΄ βαθμού με διετή φοίτηση και β΄ βαθμού με δεκαοκτάμηνη φοίτηση. Τότε ιδρύθηκαν εμπορικές και ναυτικές σχολές α΄ βαθμού στο Αργοστόλι, στην Πάτρα, στη Σύρο και στο Βόλο και β΄ βαθμού στην Ιθάκη, στο Γαλαξίδι, στη Θήρα, στις Σπέτσες και στην Ύδρα. Όμως και αυτός ο νόμος δεν υλοποιήθηκε. Τέλος, το 1900 ιδρύθηκε η Πετρίτσειος Εμπορική Σχολή Ληξουρίου, η οποία προέβλεπε ναυτικό τμήμα, όμως και πάλι η προσπάθεια δεν επιτεύχθηκε αφού η σχολή τελικά δεν λειτούργησε.Ο Όθων Σταθάτος βλέποντας όλη αυτή την κατάσταση αποφάσισε να ιδρύσει στον τόπο της καταγωγής του την Εμπορική και Ναυτική Σχολή που ήταν το πρώτο επιστημονικό ίδρυμα στην Ελλάδα για τη μόρφωση και την προετοιμασία εμπόρων και πλοιάρχων. Τότε δεν υπήρχε ανάλογη Σχολή στα Επτάνησα εκτός από τη Σχολή των Ναυτικών Δοκίμων και με την ίδρυση της ο Όθων Σταθάτος κάλυπτε ένα κενό. Ο ίδιος στράφηκε σε μια εκπαίδευση περισσότερο πρακτική με σκοπό την επαγγελματική αποκατάσταση των σπουδαστών της και λιγότερο θεωρητική.

Επιπρόσθετα, οι Ιθακήσιοι και οι Κεφαλλονίτες ασχολούνταν με το εμπόριο και την ναυτιλία,γεγονός που θα βοηθούσε όσους σπούδαζαν στη Σχολή να δραστηριοποιηθούν άμεσα με το αντικείμενο των σπουδών τους. Τέλος, ο ίδιος προέρχονταν από το χώρο της ναυτιλίας και του εμπορίου και ήταν γνώστης της όλης κατάστασης που επικρατούσε εκείνη την εποχή για την αναγκαιότητα της ύπαρξης μιας τέτοιας Σχολής. Κύριο ίδρυμα του λοιπόν υπήρξε η Εμπορική και Ναυτική Σχολή.Επρόκειτο για ένα νεοκλασικό κτήριο με ύφος που θύμιζε τα κτίρια του Τσίλλερ. Έτσι, το 1907 ιδρύθηκε με το υπ’ αριθμό 84 φύλλο της Εφημερίδας της κυβερνήσεως η Εμπορική και Ναυτική Σχολή Όθωνος Α. Σταθάτου η οποία στεγάστηκε σε ιδιόκτητο κτήριο. Στο γενικό οργανισμό της Σχολής (ΦΕΚ 84/1-5-1907) που αποτελείται από 16 άρθρα, αξιοσημείωτα είναι τα εξής.

Ο ιδρυτής Όθων Σταθάτος είχε το δικαίωμα, αν κάποια στιγμή νόμιζε ότι η Σχολή δεν λειτουργούσε σύμφωνα με τις προσδοκίες του, να χρησιμοποιούσε για δική του ανάγκη το κτήριο και να μετέφερε τη Σχολή σε κάποιο άλλο μέρος του Κράτους. Σκοπός της σχολής ήταν η κατάρτιση νέων που επιθυμούσαν να ασχοληθούν με το εμπόριο ή την εμπορική ναυτιλία, η συμβολή της στην επιλογή των αξιωματικών του εμπορικού ναυτικού και η διευκόλυνση στους νέους να εισαχθούν στις υπηρεσίες της εμπορικής θαλασσοπλοΐας.
Επίσης, οριζόταν ότι αν σε περίπτωση δεν συμπληρωνόταν ο αριθμός των τριάντα μαθητών, η Διεύθυνση μπορούσε να δημοσιεύσει σε τοπική εφημερίδα των νησιών Κέρκυρας, Κεφαλληνίας, Λευκάδας και Ζακύνθου και σε δύο εφημερίδες των Αθηνών τον αριθμό των θέσεων που υπολείπονταν για τη συμπλήρωσή τους. Οι μαθητές της Σχολής δεν πλήρωναν δίδακτρα. Ανάμεσα στις διδασκόμενες σωματικές ασκήσεις περιλαμβάνονταν η κολυμβητική, η κωπηλασία, η σκοποβολή και η χειροτεχνία επί ξύλου και μετάλλου.

Ο Όθων Σταθάτος το 1912 προέβη σε κάποιες τροποποιήσεις του γενικού οργανισμού (ΦΕΚ 178/8-6-1912). Όρισε ότι κατέθεσε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος 706.000 δραχμές ως κεφάλαιο, του οποίου οι τόκοι θα χρησίμευαν για τη συντήρηση και τη λειτουργία της Σχολής. Σημείωσε όμως ότι αν η Σχολή δεν λειτουργούσε σύμφωνα με τις προσδοκίες του θα δώριζε το κτήριο στην Ελληνική Κυβέρνηση, αυξάνοντας το ποσό στις 750.000 με τον όρο να χρησιμοποιηθεί το κτήριο ως ελληνικό σχολείο ή εξατάξιο δημοτικό και ως Πρακτική Εμπορική Σχολή.Επίσης, το ποσό που θα προέκυπτε από τους τόκους θα δινόταν ως υποτροφία σ’αυτόν που αρίστευε από τη Σχολή για τα δίδακτρα και τη συντήρησή του στο εξωτερικό. Αυτή ήταν η πιο σημαντική τροποποίηση του γενικού κανονισμού. Επίσης, ο βαθμός του απολυτηρίου θα έπρεπε να είναι πλήρες έξι και η ηλικία δεν θα έπρεπε να ξεπερνούσε τα δεκαέξι. Από τις σωματικές ασκήσεις αφαιρέθηκε η χειροτεχνία από ξύλο και μέταλλο.

Διευθυντής της Σχολής διορίστηκε ο Ελβετός Jules Germ. Καθηγητές ήταν ο Γερμανός Bouchat, οι Άγγλοι Lebas και Andrew και ο Γάλλος Gribourard. Δίδαξαν επίσης Έλληνες καθηγητές όπως ο Πάνος Παίζης, πρώην Γυμνασιάρχης που δίδασκε Ελληνικά, ο Κωνσταντίνος Καραμπάτσος , πρώην καθηγητής της Σχολής των Δοκίμων, που δίδασκε μαθηματικά και ο Γιώργος Βλασσόπουλος ,δικηγόρος και συμβολαιογράφος, που δίδαξε Εμπορικό, Πολιτικό και Ναυτικό Δίκαιο. Επίσης,δίδαξαν ο Ioannis Paizis Καλλιγραφία, ο Σταύρου Θρασύβουλος το μάθημα των Νέων Ελληνικών, ο Κωνσταντίνος Στρατούλης Αγγλικά και ο Xarison τη ναυτιλία και Αγγλικά. Η λειτουργία της Σχολής άρχισε το Σεπτέμβριο του 1907. Σήμερα σώζεται το «Βιβλίο των Κανονισμών (Reglements)». Υπήρχε βιβλίο προόδου όπως επίσης και βιβλίο ποινών. Χαρακτηριστικό της αυστηρότητας της Σχολής είναι ότι από τους σαράντα τέσσερις μαθητές στο πρώτο έτος, κατάφεραν να πάρουν πτυχίο μόνο 11, οκτώ μαθητές από το εμπορικό τμήμα και τρεις από το ναυτικό. Η φήμη όμως της αυστηρής πειθαρχίας έδωσε νέα πνοή στη σχολή και το δεύτερο έτος λειτουργίας της έφτασε τους εκατό. Σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό της Σχολής, ρυθμίζονταν με κάθε λεπτομέρεια θέματα που αφορούσαν στη φοίτηση των μαθητών.

Σύμφωνα με το γενικό οργανισμό της Σχολής, η Σχολή διαιρείτο σε δύο τμήματα, το Εμπορικό και το Ναυτικό Τμήμα. Η φοίτηση ήταν διάρκειας τεσσάρων ετών. Υπήρχε επίσης μια προκαταρκτική τάξη ανάμεσα στο Σχολαρχείο και την Εμπορική Σχολή. Σκοπός της ήταν η γρήγορη εκμάθηση ξένων γλωσσών. Μετά ακολουθούσε το πρώτο έτος. Τα έτη αυτά τα παρακολουθούσαν από κοινού και τα δύο τμήματα. Στο δεύτερο έτος οι μαθητές και των δύο τμημάτων παρακολουθούσαν τα μαθήματα της γενικής παιδείας και τα εμπορικά αλλά οι μαθητές του ναυτικού τμήματος έκαναν επιπλέον ώρες διδασκαλίας με ειδικά μαθήματα. Στο τρίτο έτος η διδασκαλία γινόταν ξεχωριστά για κάθε τμήμα. Τα περισσότερα μαθήματα διδάσκονταν στην αγγλική και γαλλική γλώσσα για εξάσκηση των μαθητών.

Στην προκαταρκτική τάξη διδάσκονταν θρησκευτικά, ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά, εμπορική αριθμητική, άλγεβρα, γεωμετρία, εμπορική γεωγραφία, γενική ιστορία, φυσική, χημεία, φυσικές επιστήμες (ανθρωπολογία, ζωολογία, βοτανική),καλλιγραφία, γυμναστική και δακτυλογραφία. Στο πρώτο έτος δεν διδάσκονταν η γεωμετρία και οι φυσικές επιστήμες, ενώ προσθέτονταν εμπορικά μαθήματα(εμπορικές γνώσεις, εμπορική αριθμητική, λογιστική) και η στενογραφία. Στο δεύτερο έτος δεν διδάσκονταν τα θρησκευτικά, η γενική ιστορία και η χημεία. Στο έτος αυτό προσθέτονταν τα γερμανικά, η ιστορία του εμπορίου, η εμπορευματολογία (τεχνολογία και μελέτη των εμπορευμάτων) (μόνο για το εμπορικό τμήμα). Η καλλιγραφία και η στενογραφία δεν διδάσκονταν στο ναυτικό τμήμα κατά την τάξη αυτή.

Κατά το δεύτερο έτος διδάσκονταν στο ναυτικό τμήμα η ναυτική αριθμητική,η τριγωνομετρία, η ναυτική αστρονομία, η ναυτική γεωγραφία, η μετεωρολογία, η πρακτική επί των ναυτικών πινάκων και η μηχανική (σύνολο επτά ωρών). Δεν είναι γνωστό τι διδάσκονταν στο τρίτο έτος.Οι πλοίαρχοι και οι οικονομολόγοι που αποφοίτησαν από τη Σχολή, παιδιά προερχόμενα από πολλά μέρη της Ελλάδος, της Ιθάκης και της Κεφαλονιάς, αλλά και του εκτός συνόρων του κράτους ελληνισμού, διέπρεψαν στον εργασιακό τομέα, τόσο στη στεριά, όσο και στη θάλασσα.Στη συνέχεια, το 1915 ο Όθων Α. Σταθάτος δώρισε στο Ελληνικό Δημόσιο το οικόπεδο μαζί με το κτήριο της Εμπορικής και Ναυτικής Σχολής, της αυλής, του κήπου, του γυμναστηρίου, του σκοπευτηρίου και όλα τα έπιπλα, σκεύη, διδακτικά όργανα και γενικά ό,τι περιείχε. Ο σκοπός της δωρεάς αυτής ήταν να χρησιμεύσει ως διδακτήριο εξαταξίου Δημοτικού Σχολείου με συμπληρωματικές τάξεις, οι οποίες να διδάσκονταν μαθήματα ναυτικά και εμπορικά και άλλα που είχαν σχέση με τις ανάγκες του τόπου.

Ωστόσο, ο Όθων Σταθάτος έκλεισε τη σχολή το 1913 από πείσμα, επειδή, όπως λέγεται, οι συμπατριώτες του δεν τον εξέλεξαν βουλευτή στις εκλογές της 11ης Μαρτίου 1912. Φυσικά, οι λόγοι που οδήγησαν τον Όθωνα να τερματίσει τη λειτουργία της Σχολής δεν είναι γνωστοί με σιγουριά. Το γεγονός όμως ότι έκανε την τροποποίηση των άρθρων το 1912 κατά μεγάλο ποσοστό πρέπει να συνδέεται με την αποτυχία του στις βουλευτικές εκλογές. Είχε φαίνεται αντιπάθειες στη μικρή κοινωνία της Ιθάκης. Δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για τις αντιπάθειες αυτές.
Ίσως να οφείλονταν στις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ βενιζελικών και βασιλικών. Εκείνη την εποχή κυκλοφορούσε και το παρακάτω τετράστιχο:

Σου πρέπει, Όθωνά μου
Κουδούνι στο λαιμό
Και κόσκινο στα μούτρα
Να πας στον τσακισμό.

Όταν έκλεισε η Σχολή, ένα πέπλο απελπισίας και στεναχώριας απλώθηκε στο νησί. Κανείς δεν το πίστευε και όλοι αναρωτιόνταν για ποιό λόγο οδηγήθηκε ο Όθων Σταθάτος σ’ αυτή την κίνηση. Χαραστηριστικά αναφέρει η εφημερίδα «Οδυσσεύς» τον Αύγουστο του 1914 «Κατήφεια καὶ σιωπή, θλῖψις καὶ ἀπελπισία τὴν νῆσον μας κατέχει, ἀφ’ ἧς στιγμῆς διεδόθη ἡ θλιβερά ἀγγελία τῆς ἀναστολῆς τῆς λειτουργίας τῆς Σχολῆς Ὄθωνος Σταθάτου. Ἀπίστευτος εἶναι ἡ εἴδηση καὶ ἀγωνιώδης ἡ ἐλπίς. Εἰς τὸ ἰερόν ἐκεῖνο τέμενος ἀπό τοῦ ὁποίου τὰς μεγαλοπρεπεῖς θύρας, μετά τόσης ὑπερηφανείας, ἐξήρχοντο τόσοι τοῦ τόπου μας βλαστοί, δὲν ἀκούεται πλέον ἡ θεία ἐκείνη μυσταγωγία ἡ μεταπλάσουσα το πνεῦμα, ἡ καλλιεργοῦσα τὴν ζωήν, ἡ ἀναπλάσσουσα νέαν γεννεάν», «Ἀλλ’ ἀς μὰς ἐπιτραπῇ νὰ ἐρωτήσωμεν, τίς ἡ αἰτία τῆς τοιαύτης μεταβολῆς τῆς γενναίας ἀποφάσεως καὶ τοῦ εὐγενοῦς ζήλου, μεθ’ οὗ τόσον ἐπιμελῶς καὶ φιλοστόργω, ἐπέβλεπεν ὁ μέγας Πατήρ τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ θείου ἔργου του; Διότι δὲν θέλομεν νὰ πιστεύσομεν ὄτι ἀνθρώπινη ἀδυναμία, ὁμοῖα πρὸς ἐκείνην ὑφ’ ὗς ὑμεῖς οἱ ἄλλοι θνητοί κατεχόμεθα, ἐπέδρασεν οὔτως ὥστε διὰ τὸν ἔνα ἤ ἄλλον λόγον κατά τὸ διάστημα τῆς λειτουργίας τῆς Σχολῆς, νὰ ἐπέλθῃ ὁ κάματος ἤ ἡ ἀπογοήτευσις.»
(από την διπλωματική μελέτη της Όλγα Παΐζη)

Στοιχεία Επικοινωνίας

Πολιτιστικό Περιοδικό Ποικίλης Ύλης
ΕΝΩΣΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

myEptanisa

Τ.Θ. 62043
Τ.Κ. 15201, Χαλάνδρι

Τηλ. & Fax: 2106017441

e-mail: info(at)myeptanisa.gr

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στο myeptanisa.gr . Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Για Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την σελίδα μας με τους όρους χρήσης. Περισσότερες πληροφορίες…