Μεγάλη Εβδομάδα στα Επτάνησα: επτά νησιά, επτά τρόποι να νιώσεις το Πάσχα

Η πίστη μένει μία, αλλά κάθε νησί της δίνει τον δικό του ήχο, τη δική του πομπή, τη δική του μνήμη

Στα Επτάνησα, η Μεγάλη Εβδομάδα δεν είναι υπόθεση εντυπωσιασμού. Είναι υπόθεση μέτρου, μνήμης και συμμετοχής. Η ίδια ορθόδοξη λατρεία διαπερνά και τα επτά νησιά, όμως ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται αλλάζει από τόπο σε τόπο: αλλού με φιλαρμονικές και μεγάλες λιτανείες, αλλού με μικρές πομπές, ξωκλήσια, μοναστήρια και έθιμα που επιβιώνουν όχι ως φολκλόρ, αλλά ως ζωντανή συνέχεια της κοινότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι το Πάσχα στο Ιόνιο συνδέεται τόσο στενά με τη μουσική, τις πομπές και τη δημόσια έκφραση της κατάνυξης.

Στην Κέρκυρα, η Μεγάλη Εβδομάδα έχει τη λάμψη μεγάλου αστικού τελετουργικού. Από την Κυριακή των Βαΐων, η λιτάνευση του σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνος, σε ανάμνηση της σωτηρίας του νησιού από την πανώλη του 1629, δίνει τον τόνο με τη συμμετοχή των φιλαρμονικών. Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι Επιτάφιοι διατρέχουν την πόλη με χορωδίες και μπάντες, ενώ το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου η Πρώτη Ανάσταση κορυφώνεται με τους περίφημους Μπότηδες, που πέφτουν από τα μπαλκόνια και σπάζουν στα καντούνια με εκείνον τον χαρακτηριστικό κερκυραϊκό πάταγο που έχει γίνει πια σήμα κατατεθέν του νησιού.

Στους Παξούς, το Πάσχα κρατά μια άλλη κλίμακα, πιο ήσυχη και πιο ανθρώπινη. Το πρόγραμμα του Δήμου Παξών καταγράφει τις περιφορές του Επιταφίου σε Λόγγο, Λάκκα και Γάιο με τη συμμετοχή της Φιλαρμονικής «Ποσειδών» και των χορωδιών, ενώ η Νιά Δευτέρα συνεχίζει την πασχαλινή ατμόσφαιρα με λιτανευτικές εκδηλώσεις. Εδώ δεν υπάρχει η μεγαλοπρέπεια της μεγάλης πόλης· υπάρχει κάτι πιο σπάνιο: η αίσθηση ότι ολόκληρο το νησί χωρά μέσα στην ίδια πομπή.

Στη Λευκάδα, η Μεγάλη Εβδομάδα ακούγεται όσο και βλέπεται. Η Φιλαρμονική Εταιρία Λευκάδος συνοδεύει τη Μεγάλη Παρασκευή τόσο την περιφορά του Επιταφίου της Ιεράς Μονής Φανερωμένης όσο και εκείνη του Μητροπολιτικού Ναού της Ευαγγελίστριας. Το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου, η πόλη περνά στην Πρώτη Ανάσταση με το έθιμο του «Κομματιού»: από την Πλατεία Μαρκά σπάζει το πρώτο πήλινο αγγείο και η πομπή συνεχίζεται στην αγορά υπό τους ήχους του «Εωθινού». Είναι μια λευκαδίτικη στιγμή καθαρή, λιτή και εύγλωττη, χωρίς υπερβολές και χωρίς σκηνοθετημένο θόρυβο.

Στην Κεφαλονιά, η πασχαλινή ατμόσφαιρα έχει πιο γήινο βάρος. Το νησί κρατά ζωντανή την Πρώτη Ανάσταση του Μεγάλου Σαββάτου με το σπάσιμο της στάμνας στον Άγιο Σπυρίδωνα στο Αργοστόλι, ενώ το έθιμο συνεχίζεται και στην πλατεία Καμπάνας. Η σκηνή αυτή, βαθιά δεμένη με τη λαϊκή συμμετοχή, δίνει στην Κεφαλονιά τον δικό της τόνο: λιγότερο θεατρικό, περισσότερο βιωμένο, με το πλήθος να μην παρακολουθεί απλώς, αλλά να μετέχει.

Στην Ιθάκη, η Μεγάλη Εβδομάδα δεν επιδιώκει να επιβληθεί· σε κερδίζει ήσυχα. Η Ιερά Μονή Καθαρών, αφιερωμένη στην Παναγία την Καθαριώτισσα, δεσπόζει πάνω από το νησί και συνδέεται με τη Λειτουργία της Αγάπης την Κυριακή του Πάσχα. Από το ύψωμα του Νήριτου, με τη θέα να ανοίγει προς το Βαθύ και την απέναντι Κεφαλονιά, η Ιθάκη προσφέρει μια πασχαλινή εμπειρία λιτή και ουσιαστική, χωρίς επίδειξη, με εκείνη τη σιωπηλή δύναμη που έχουν οι τόποι όταν μένουν πιστοί στον εαυτό τους.

Στη Ζάκυνθο, η Μεγάλη Εβδομάδα έχει ιδιαίτερο λειτουργικό και μουσικό χαρακτήρα, αποτυπωμένο με σαφήνεια από την ίδια τη Μητρόπολη του νησιού. Το Μεγαλοβδόμαδο αρχίζει ουσιαστικά από το Σάββατο του Λαζάρου με το «βαγί» από φύλλα φοίνικα. Τη Μεγάλη Παρασκευή δεν χρησιμοποιείται ο συνηθισμένος κεντητός Επιτάφιος, αλλά ο ξυλόγλυπτος «Αμνός», ενώ η λιτανεία του Εσταυρωμένου ξεκινά από τον Άγιο Νικόλαο του Μώλου. Το ξημέρωμα του Μεγάλου Σαββάτου έρχεται η «Gloria», η Πρώτη Ανάσταση και το σπάσιμο των πήλινων σταμνών, ενώ το βράδυ η αναστάσιμη πομπή κατευθύνεται προς την πλατεία του Αγίου Μάρκου και ακολουθούν τα «Άρατε Πύλας». Η Ζάκυνθος δεν αντιγράφει κανέναν· διατηρεί το δικό της εκκλησιαστικό αποτύπωμα.

Στα Κύθηρα, η Μεγάλη Εβδομάδα αποκτά μια ομορφιά σχεδόν εικονογραφική. Τη Μεγάλη Παρασκευή, στη Χώρα, ο Επιτάφιος περνά στα χέρια των κατοίκων μέσα από τα στενά σοκάκια, ενώ σπίτια και μαγαζιά έχουν ανοιχτές τις πόρτες με εικόνα και θυμιατό στην είσοδο. Στον Αβλέμονα, την ίδια βραδιά, η πομπή φωτίζεται από φλεγόμενα τενεκεδάκια κατά μήκος της διαδρομής και από έναν φλεγόμενο σταυρό στη θάλασσα. Στα Κύθηρα, το τοπίο δεν πλαισιώνει απλώς το έθιμο· γίνεται μέρος του.

Από την Κέρκυρα ως τα Κύθηρα, η Μεγάλη Εβδομάδα στα Επτάνησα παραμένει μία στην πίστη και κοινή στην ουσία της. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο κάθε τόπος προσφέρει τη δική του μαρτυρία: άλλοτε με φιλαρμονικές και μεγάλες λιτανείες, άλλοτε με μικρά σοκάκια, ξωκλήσια, ξυλόγλυπτα έργα τέχνης ή πήλινα αγγεία που σπάζουν την ώρα της Πρώτης Ανάστασης. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγάλη γοητεία του επτανησιακού Πάσχα: στο ότι δεν αλλοιώνει το ιερό κέντρο της γιορτής, αλλά το φωτίζει με τη μνήμη, τη μουσική και το ήθος κάθε νησιού.

Στοιχεία Επικοινωνίας

Πολιτιστικό Περιοδικό Ποικίλης Ύλης
ΕΝΩΣΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

myEptanisa

Τ.Θ. 62043
Τ.Κ. 15201, Χαλάνδρι

Τηλ. & Fax: 2106017441

e-mail: info(at)myeptanisa.gr

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στο myeptanisa.gr . Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Για Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την σελίδα μας με τους όρους χρήσης. Περισσότερες πληροφορίες…