Η πρόληψη απέναντι στις φυσικές καταστροφές και στις ολοένα εντονότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής βρίσκεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού έργου SAFER – Systems of Advanced Technologies for Environment Protection and Risks Prevention, το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του Προγράμματος Interreg VI-A Greece–Italy 2021–2027.
Ιδιαίτερη σημασία για τα Επτάνησα έχει η συμμετοχή του Δήμου Ιθάκης στο εταιρικό σχήμα του έργου, καθώς το νησί αποτελεί μία από τις περιοχές στις οποίες θα πραγματοποιηθούν πιλοτικές εφαρμογές των νέων συστημάτων πρόληψης, ετοιμότητας και έγκαιρης προειδοποίησης.
Πρόληψη πριν από την καταστροφή
Το SAFER επιχειρεί να απαντήσει σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα η Ελλάδα και η Νότια Ιταλία: την αυξανόμενη έκθεση περιοχών και τοπικών κοινωνιών σε πλημμύρες, κατολισθήσεις, ακραίες καταιγίδες, δασικές πυρκαγιές και παράκτια διάβρωση.
Η φιλοσοφία του έργου στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: πρόβλεψη, έγκαιρη προειδοποίηση και ετοιμότητα.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δημιουργία του SAFER Observatory, ενός διασυνοριακού κόμβου στον οποίο επιστήμονες, ερευνητές και τοπικές αρχές από την Ελλάδα και την Ιταλία θα μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα, μοντέλα, τεχνογνωσία και καλές πρακτικές σχετικά με τους φυσικούς και κλιματικούς κινδύνους.
Παράλληλα αναπτύσσονται η SAFER Platform και ένα σύστημα υποστήριξης αποφάσεων, με αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο.
Στόχος είναι η πληροφορία να μην φτάνει όταν η καταστροφή έχει ήδη συμβεί, αλλά να μπορεί να αξιοποιείται εγκαίρως από τις αρμόδιες αρχές για την προστασία ανθρώπων, υποδομών και περιβάλλοντος.
Η Ιθάκη ως «ζωντανό εργαστήριο»
Οι πιλοτικές δράσεις του SAFER πραγματοποιούνται στην Απουλία, την Καλαβρία, τη Μ Basilicata και την Ιθάκη, μετατρέποντας τις συγκεκριμένες περιοχές σε πεδία δοκιμής των νέων εργαλείων και μεθόδων.
Για την Ιθάκη, η συμμετοχή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της νησιωτικότητας και των ιδιαίτερων περιβαλλοντικών και γεωγραφικών χαρακτηριστικών της.
Ο Δήμος Ιθάκης θα συμβάλει στη δοκιμή και εφαρμογή εργαλείων ετοιμότητας και έγκαιρης προειδοποίησης στο νησί, ενώ παράλληλα θα μεταφέρει στο SAFER Observatory την εμπειρία του στον τομέα της πρόληψης φυσικών καταστροφών.
Η συμμετοχή αυτή αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς ο Δήμος Ιθάκης έχει ήδη διακριθεί σε εθνικό επίπεδο για τις επιδόσεις του στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας, με δράσεις όπως ο προληπτικός καθαρισμός εκτάσεων και η συστηματική φροντίδα και συντήρηση των φρεατίων ομβρίων.
Ελλάδα και Ιταλία απέναντι σε κοινούς κινδύνους
Το έργο φέρνει στο ίδιο τραπέζι επιστημονικούς φορείς και δημόσιες αρχές των δύο χωρών.
Στο εταιρικό σχήμα συμμετέχουν η ASSET της Περιφέρειας Απουλίας ως επικεφαλής εταίρος, η Southern Apennines District Basin Authority, το ελληνικό Κέντρο Μελετών Ασφάλειας (ΚΕΜΕΑ), το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ο Δήμος Ιθάκης.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του SAFER ανέρχεται σε 1.719.509 ευρώ, ενώ η διάρκεια υλοποίησής του εκτείνεται από τον Ιούνιο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2027.
Κατά τη δεύτερη συνάντηση των εταίρων, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Ιούνιο του 2026, στο επίκεντρο βρέθηκαν η ανάπτυξη ενός διασυνοριακού μητρώου κινδύνων, προηγμένα μοντέλα κλιματικού κινδύνου, νέες μέθοδοι αξιολόγησης της τρωτότητας των περιοχών, καθώς και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της νησιωτικής προστασίας
Για τα Ιόνια Νησιά, όπου η γεωγραφία, η νησιωτικότητα, οι δασικές εκτάσεις, οι έντονες βροχοπτώσεις και η μεγάλη ακτογραμμή δημιουργούν ιδιαίτερες ανάγκες πολιτικής προστασίας, τέτοιου είδους ευρωπαϊκές συνεργασίες αποκτούν ουσιαστική σημασία.
Η παρουσία της Ιθάκης στο SAFER δίνει ταυτόχρονα σε ένα μικρό νησί τη δυνατότητα να συμμετέχει στη διαμόρφωση και δοκιμή εργαλείων που μπορούν στο μέλλον να αξιοποιηθούν και από άλλες ευρωπαϊκές περιοχές.
Η πρόκληση πλέον είναι η τεχνολογία και η επιστημονική γνώση να μετατραπούν σε πραγματικά λειτουργικά εργαλεία για τις τοπικές κοινωνίες.
Γιατί απέναντι στη φωτιά, την πλημμύρα ή ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, η καλύτερη στιγμή για δράση δεν είναι όταν η καταστροφή βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Είναι πριν φτάσει.
Περισσότερες πληροφορίες για το ευρωπαϊκό έργο SAFER:
Επίσημη ιστοσελίδα του έργου SAFER – Interreg Greece–Italy 2021–2027